| |
De Stichting
De Stichting Het Boerhaavehuis is in 1981 opgericht door een groep enthousiaste Voorhouters. De reden daartoe was de erbarmelijke staat waarin het geboortehuis van Herman Boerhaave verkeerde. Door gebrek aan financiën was de eigenaresse, de Hervormde Gemeente van Voorhout, die ook belast is met het kostbare onderhoud van het uit de middeleeuwen daterende kerkje, niet in staat om het huis en de tuin in stand te houden. Er gingen zelfs stemmen op om het huis maar te verkopen, terwijl sloop ook niet werd uitgesloten. Op initiatief en met financiële steun van de stichting kon in 1985 een volledige restauratie en renovatie worden gerealiseerd. |
 |
Het Boerhaavehuis
Is het woonhuis van de predikanten van de Kleine Kerk in Voorhout, het adres is Kerkweg 11. Wanneer het Boerhaavehuis precies werd gebouwd is helaas niet exact bekend. Aannemelijk is rond 1640 en zal dus ongeveer 365 jaar oud zijn. Op een kaart uit begin 1620 komt het Boerhaavehuis nog niet voor, naast Verlaen is nog een lege plek. Op de kaart uit 1669 heeft de landmeter Johan Douwe de Jong het "predicantshuis" ingetekend.
Van 1614 tot 1661 was Pieter de Carpentier hier predikant en van 1662 tot 1685 Jacobus Boerhaave. In die periode moet de pastorie ongeveer gebouwd zijn. Het is waarschijnlijk gebouwd in de periode van Pieter de Carpentier omdat ds. Carpentier in 1620 tien "costkinderen" in huis had, dus moet het wel een huis van enige omvang zijn geweest. Al die jaren is het Boerhaavehuis bewoond geweest door de dominees van de Kleine Kerk. De huidige bewoner is de 37ste predikant van de Kleine Kerk. De architectonische waarde van de pastorie is niet bijzonder groot, al zijn er gevelpartijen die in de randstad nauwelijks meer worden gevonden. Met name de achtergevel heeft aspecten van de Hollandse Renaissance. De entree van het huis is gesitueerd in de symmetrieas van het terrein. Het huis bevat o.a. een ruime marmeren gang, meerdere woon- en slaapkamers, uitgestrekte zolders en een zeer grote keuken, waarin destijds een flink fornuis moet hebben gestaan. In de grootste woonkamer is de nis nog aanwezig van de bedstee waarin Herman Boerhaave op 31 December 1668 moet zijn geboren. In de loop der eeuwen is het Boerhaavehuis vele malen verbouwd en gerestaureerd. In 1731 en 1768 vond deze restauratie plaats gezamenlijk met die van de Kleine Kerk. In 1906 was de pastorie weer in een zo’n bouwvallige staat geraakt, dat het voor bewoning werd afgekeurd. Door een bericht in de krant dat het geboortehuis van Herman Boerhaave mogelijk zou worden afgebroken, was professor van Leersum uit Leiden in actie gekomen. Er werd een "commissie tot in standhouding van het Boerhaavehuis" gevormd. Aan de kerkenraad werd, in een gezamenlijke vergadering op 16 juli 1906, voorgesteld: "de pastorie aan deze commissie te verkopen, om deze dan in te richten tot een medisch philantropische inrichting, b.v een rust - en herstellingsoord voor pleegzusters, waarin dan een kamer kon worden ingericht als museum van Boerhaave herinneringen" Een herstellingsoord voor pleegzusters is het Boerhaavehuis nooit geworden wel is de pastorie in 1909 gerestaureerd. Eind jaren vijftig was het huis weer aan een grote onderhoudsbeurt toe en weer was er geen geld. Ten einde raad is in 1959 het bos (het zgn. Domineesbos) tussen de tuin en de huizen aan de Churchilllaan groot 2978 m2 aan de gemeente verkocht voor fl.15.000,- om onderhoud aan kerk en pastorie te kunnen bekostigen.
| In 1985 vond wederom, op initiatief van de stichting Het Boerhaavehuis, een grote restauratie plaats onder leiding van architect J. Splinter. De totale kosten bedroegen 562.000,- Tijdens deze restauratie werden er door 2 amateur archeologen, in een met puin volgestorte oude beerput een groot aantal scherven gevonden. Na vele uurtjes puzzelen en lijmen hadden zij een collectie van ongeveer 60 nappen, schalen, testen, borden, kandelaars, flessen en roemers kunnen samenstellen. De hele collectie werd geschonken aan de stichting en staat nu in een vitrinekast in de gemeentekamer van het huis. |
 | |
De Boerhaavetuin
Er bestaan geen oude afbeeldingen van de tuin rondom het Boerhaavehuis. Op de getoonde kaart uit 1669 is wel de grootte van de tuin aangegeven. De persoonlijke interesse voor de tuin en de financiële draagkracht van de bewoner bepaalde hoe de tuin er in het verleden uitzag. Een duidelijk voorbeeld hiervan was Ds. Berevelt, predikant van 1705 tot 1734. Hij heeft in 1721 de Ambachtsheerlijkheid Voorhout van de Staten van Holland en West-Friesland gekocht voor een bedrag van Fl. 7400,-. Ds. Berevelt had ook iets met de tuin. Hij vond hem nl te klein. "Hij heeft de houten heijning van de pastorietuin aan de noortzijde doen uytsetten of all hetselve sijn eijgene goed was". Dat nam zijn buurvrouw , Mevrouw Maria Magdalena Ormea, weduwe van Bernardus Moens, Vrijvrouwe van Vrijnesse en Vrouwe van Sluipwijk, de bewoonster van huize "Verlaen" niet. Zij wenst: "De vrijheid om in het boschje, leggende tussen de kerk en de pastorie tuinen, ten alle tijden te mogen wandelen". Maar de dominee Berevelt liet het "boschje" kappen en liet op het pad een vaste slagboom aanbrengen. Er volgt een proces tot aan de Hoge Raad en op 1 juli 1723 heeft de sterke arm in opdracht van Baljuw Bicker van Swieten de slagboom opgeruimd. In 1832 zijn er bomen uit de tuin verkocht gerooid en voor een bedrag van Fl 20,- verkocht. Het was vroeger gebruikelijk om de bomen in de houtwallen op de percelen die in eigendom waren van de kerk, in de winter per kavel te verkopen aan de hoogst biedende. Van de opbrengst werd het onderhoud aan de kerk bekostigd. Ook de percelen bos rondom de tuin werden als hakhoutbos zo geëxploiteerd. We maken nu een sprong naar 1909. De jonge predikant Bas ter Haar Romeny, had zich op een buitengewone manier ingezet voor de restauratie van de kerk en het Boerhaavehuis. Hij kreeg van de Kerkvoogden 150 gulden voor de tuin en ging toen op dezelfde voortvarende wijze aan de slag. Er waren 2 Kerkvoogden, die hem hielpen met het opknappen van de tuin, kennelijk zo'n unicum dat het speciaal in de notulen vermeld staat.
Dat het een prachtige tuin was lezen we in het tuinmagazine Buiten van juni 1917: "De aan alle zijden het Boerhaavehuis omringende tuin is door de heer Romenij in een lustoord herschapen. Ook hier toonde hij zijn talent. Door studie wist hij al spoedig de eischen der practijk aan zijn theoretische kennis te toetsen en nu wisselen bloemrijke perken en randen op ’t aangenaamst af met smaakvolle, gladgeschoren gazons. Een deel van den 83 Aren grooten tuin is als boomgaard, een ander deel als groententuin aangelegd, terwijl een oude lindeberceau van 57 meter lengte des zomers tegen de felle zonnestralen beschutting biedt evenals de boschpaden van de als flankeering aan de tuin grenzende boschage."
In 1942 wordt er besloten door de Kerkvoogdij, dat het onderhoud van de tuin niet meer voor rekening van de predikant is, maar voor de Kerkvoogdij. Na de oorlog in 1946 wil Burgemeester de Graaf de pastorietuin herscheppen in een Oud-Hollandse tuin, maar de Kerkvoogdij heeft daar geen geld voor.
In 1959 wordt het bos (het zgn. Domineesbos) tussen de tuin en de huizen aan de Churchilllaan groot 2978 m2 aan de gemeente verkocht. Na de restauratie van Boerhaavehuis, durfde de Stichting het Boerhaavehuis weer aan een nieuwe uitdaging te beginnen, n.l. de reconstructie van de tuin. Het was de opzet om een zo historisch mogelijk verantwoorde tuin rond Het Boerhaavehuis aan te leggen. Daartoe werd in september 1988 contact gezocht met het tuinarchitecten bureau Bosch en Slabbers. De heren werden verzocht om een offerte uit te brengen voor een ontwerp voor een stijltuin. Met behoud van de waardevolle elementen in de tuin, zoals de oude berceau.
Ze hadden gekozen voor een tuinontwerp met stijlkenmerken van de laat Hollandse renaissance (of Hollands classicisme 1600 tot 1680).
Dergelijke tuinen hebben de vorm van een lange rechthoek. De lengte-as van de tuin vormt tevens de symmetrie-as die de tuin min of meer in 2 gelijke delen verdeelt. Deze as is hier loodrecht op het midden van het huis geprojecteerd. Karakteristiek voor de tuinen uit die periode is, dat zij omsloten worden door boomsingels of hagen.
De tuinen worden versierd met loofwerken, zoals een berceau of loof priëlen. Men maakt ook veel gebruik van lage buxus hagen, al of niet ingevuld met een lage sierbeplanting. Bij de tuin hoort dikwijls een sterrebos of eevoudiger bosquet. Naast een sierwaarde hebben de tuinen ook een belangrijk nut-aspect. Een moestuin, kruidentuin en een fruittuin kan men er bijna altijd in aan treffen.
Het terrein rond het Boerhaavehuis voldeed voor een belangrijk deel aan deze kenmerken.
De kosten van het hele plan zouden zo'n fl. 450.000,- bedragen.
De Stichting heeft toen het plan opgevat om toch te proberen zo snel mogelijk iets in het zicht te brengen. Het hele plan is daartoe in een aantal fasen verdeeld.
Op 1 juli 1994 kon de tuin officieel geopend worden. Twee jaar later in juli 1996 kon er aan de voorkant een mooi sierhek laten geplaatst worden, dat geheel bekostigd werd door de Gemeente Voorhout.
Voorjaar 1997 werd er in de oude berceau een buizen constructie aangelegd, voor de noodzakelijke verjonging van de looflaan. Dit project werd gesponsord door Akzo Nobel evenals het borstbeeld van Herman Boerhaave in de tuin. De klinkerbestrating van het hoofdpad is met medewerking van het Prins Bernhard cultuurfonds, Stichting Pieter van Foreest en het Fonds 1818 in het jaar 2000 gerealiseerd. Een rosarium in de Taxus-figuratie werd door Jan Spek Roozen B.V. gesponsord en de nieuwe tuinfolder in 2002 door Drukkerij van Elburg te Sassenheim.
De Stichting heeft toen het plan opgevat om toch te proberen zo snel mogelijk iets in het zicht te brengen. Het hele plan is daartoe in een aantal fasen verdeeld.
De tuin wordt onderhouden door een groep van ongeveer 14 vrijwilligers. Iedere maandagmiddag zijn deze vrijwilligers in de tuin aanwezig om de noodzakelijke werkzaamheden uit te voeren. Zij zorgen er voor dat de Boerhaavetuin de parel is in het groene hart van Voorhout.
De tuin is gelegen aan de Kerkweg 11 in Voorhout en is gratis toegankelijk:
van maandag tot en met zaterdag van 10:00 tot 16:00 uur en op zondag van 12:00 tot 16:00 uur, met uitzondering van het privé gedeelte.
Het Boerhaavehuis is de pastorie van de Hervormde- Gereformeerde Kerkgemeenschap Voorhout en is niet te bezichtigen.
|
|